NB: Klik op de afbeeldingen voor een vergroting.
Altena
Voor er met dit plan begonnen werd, was dit gebied weidegrond van de familie Van der Kooy, gelegen aan de Laan van Altena. Dat laantje is al heel oud en liep eeuwen lang van de stad naar het kasteel Altena, even ten noorden van de de huidige ingang van het terrein van DSM-Firmenich.
In de begindagen van de Tachtigjarige Oorlog is dit kasteel met de grond gelijk gemaakt om te verhinderen dat de Spanjaarden zich er zouden nestelen om van daaruit Delft te belegeren. Later is het in de 17e-eeuw deels herbouwd en vervolgens in gebruik genomen als herberg met fraai beplante tuin. Op de Kaart van Cruquius uit 1712 is dat nog goed te herkennen.
 Kasteel Altena, getekend door Abraham Rademaker in 1717. (Collectie Stadsarchief) |
In 1765 kwam het hele terrein in handen van de pachter van de naastgelegen boerderij de Altena-hoeve. Hij zag niets in het kasteel en liet het voor de tweede maal slopen om er een ruim boerenerf van te maken. Die boerderij is uiteindelijk in 2014 gesloopt om ruimte te maken voor de fabrieksuitbreidingen van de DSM. Voorafgaand daaraan is het terrein van het voormalige kasteel nog archeologisch onderzocht.
Vijf gulden per vierkante meter
Toen Pieter van der Kooy, als laatste boer van het land rond de huidige Heemskerkstraat in 1904 overleed, besloot zijn weduwe Jannetje de Jong het land met boerderij te verkopen als bouwgrond, gunstig gelegen onder de rook van de succesvolle Gistfabriek. Aanvankelijk wilde echter de verkoop van de kavels niet erg lukken: zowel in 1909 als in 1911 kwam het niet tot een deal. In 1915 had ze meer succes: aannemer Van der Velden wilde graag zijn mensen aan het werk houden. Er was echter een klein probleem: hij had geen geld. Maar zijn schoonvader, de Rotterdamse deurwaarder Willem Fontijne, had dat wel. Met de opbrengst van vijf gulden per vierkante meter kon de verkoopster een fraaie nieuwe melkwinkel in de stad beginnen. (Zie hiervoor Annastraat 2)
 De bouwtekening van de drie huizen onder één kap. Architect onbekend, maar wellicht aannemer-bouwkundige Simon van der Velden. |
Schemerlamp
Maar zoals deurwaarders betaamt: geld moet rollen. Al snel maakte Fontijne zijn investering te gelde. Na het huis een aantal jaren verhuurd te hebben aan Nicolaas Franciscus van Moorsel, ‘beambte van De Gist’ weet hij het huis in 1920 aan deze huurder te verkopen. Wellicht heeft diens nevenfunctie als toeziend directeur namens de Gistfabriek bij distilleerderij Rijnbende en Zonen in Schiedam geholpen om dit te financieren.
Een jaar later verkoopt de nieuwe eigenaar het huis overigens al weer door aan de weduwe van een collega. Hij zelf verhuist vervolgens met vrouw, schoonzus, drie zonen en drie dochters naar Spoorsingel 78, daarna naar het J.C. Van Markenplein 7 en in 1934 naar Goeman Borgesiusstraat 2. Kortom, hij blijft zijn hele leven verder wel in de buurt.
In april 1949 krijgt Van Moorsel na 42 jaar trouwe dienst een kleurige en fleurige lamp voor zijn kamer. ‘Misschien is de lamp iets te bont, maar daarmee wil de Gist niet zegen dat U het in Uw leven te bont hebt gemaakt’, aldus het verslag van zijn afscheid bij pensionering in de Fabrieksbode.
Uitvindersweduwe
Louise Henriette van Wieringen is nog geen maand weduwe als zij het huis van Van Moorsel overneemt. Haar man, Hermanus Gerardus Monkhorst, is dan juist op 42-jarige leeftijd overleden. Als techneut met Willie Wortel-talenten leek hij bij de Gist nog een mooie toekomst voor zich te hebben. In de dertien jaar dat hij bij de fabriek in dienst was, wist hij het bedrijf al aan diverse patenten te helpen, onder andere voor een mechanische pijpenklopper. Maar het mocht niet langer zo zijn.
Hoewel de weduwe met twee dochters niet berooid achterblijft, neemt zij haar oude vader in huis en later ook kamerbewoners, onder wie ene Bennik, die naam maakt als secretaris van de tennisclub ‘Advantage’ van De Gist. In 1934 verhuist Louise naar het Belgische Brugge, waar haar dochter Janita al eerder is gaan wonen.
Het huis verhuurt ze vervolgens aan Frans Buijteweg, die uiteraard ook weer bij de Gistfabriek werkt als ‘technisch beambte’, ooit in 1919 daar begonnen als ‘adjunct-meesterbrander’. Hij zal het huis met zijn gezin ruim dertig jaar bewonen, eerst als huurder van de weduwe, en na haar dood van haar dochter Henriette, die het van haar erft.
 Glas-in-lood raam in de vestibule. (Foto van de auteurs) |
Einde van Gist-traditie
Als Buijteweg in 1967 na zijn pensioen vertrekt, verkoopt Henriette Monkhorst het huis aan Gerardus Fransiscus van Dijk. Daarmee komt er een eind aan een lange traditie van ‘Gist-beamten’: hij is namelijk hoofdonderwijzer op de St. Willibrordusschool.
In 1974 wordt het huis eigendom van Bernardus Judels van de gelijknamige Delftse drukkerij, die er gaat wonen met Maria Overvoorde. Vervolgens koopt Carla Walvis het huis in 1985. Zij bewoont het met haar nieuwe man Marc Hofstra. Van hen kopen wij het in 1994 en trekken erin met onze zoon Dennis. In dat najaar wordt onze dochter Tiza er geboren. Sindsdien wonen wij er - met enige korte onderbrekingen in het buitenland- al weer meer dan dertig jaar tot groot genoegen.
 Boven: de buurt op de topografische kaart van 1924. Onder: dezelfde buurt op de topografische kaart van 100 jaar later. |
 |
Jan Spit en Angelien Karsten
Heemskerkstraat 8 in 2019. (Foto van de auteurs)
Uitsnede uit de kaart van de Voordijksepolder van de gebroeders Cruquius uit 1712.
De Altena-hoeve in 1909 getekend door Hendrik Schaap. (Collectie Stadsarchief)
Verkoopadvertentie van het bouwterrein in de Delftsche Courant van 24 juli 1915.
De nieuw aangelegde straat op een kadasterkaart ten tijde van de annexatie van de Gemeente Hof van Delft door Delft in 1921.
N.F. van Moorsel op de voorpagina van De Fabrieksbode bij zijn 40-jarig jubileum bij de Gist- en Spiritusfabriek, 11 november 1947.
De in 1921 jong overleden Gist-employee H.G. Monkhorst. (Foto De Fabrieksbode)
Verkoopadvertentie van het huis in NRC-Handelsblad van 2 juli 1994.