Het huidige huis Portugal is gebouwd in 1697 door Mr. J. Meerman, secretaris van het Hoogheemraadschap Delfland.
Hij had kort daarvoor aan de Oude Delft een 16e eeuws huis met deze naam gekocht, evenals het huis ernaast, op de hoek van de Poppesteeg, en bovendien een aantal huisjes in die steeg. Hij liet alles afbreken en bouwde er het bestaande huis voor in de plaats. De hele operatie kostte hem destijds 35.000 gulden, een ongehoord bedrag op de Delftse woningmarkt van die dagen.
Het huis dat er voordien stond is waarschijnlijk na de stadsbrand van 1536 gebouwd en werd halverwege de zestiende eeuw bewoond door korenkoper Frans Pietersz van Overschie. Het heette oorspronkelijk Het Wapen van Portugal, later Huis Portugal. Er is geen enkele aanwijzing dat er op deze plek ooit een brouwerij van die naam is geweest, zoals wel eens wordt gesuggereerd.
Omstreeks 1600 woonde er burgemeester Nicolaas van Adrichem, die destijds ook al de eigenaar was van het buurhuis op de hoek van de steeg. In 1670 was het de baljuw en dijkgraaf van Delfland, Willem van der Hoef, die het vroegere Huis Portugal bewoonde. Diens dochter Catharina zou het uiteindelijk aan de ondernemende huizenbouwer Meerman verkopen.
Ambonkamer
Na de dood van Meerman werd het ‘groot aensienlijk ende nieuw getimmert huys en erve, eertijds genaemt Portugael’ in 1713 voor 22.000 gulden verkocht aan de regent mr. Philip Willemsz Dedel, lid van de vroedschap (soort ‘voorganger’ van de huidige gemeenteraad). Hij was getrouwd met een nichtje van de Meerman.
In 1725 vererfde hij het huis aan zijn dochter Catharina Maria van Dedel. Zij ging er wonen met Gaspar Rudoph van Kinschot, met wie ze kort na de dood van haar vader in het huwelijk trad. Van Kinschot was een goede partij. Hij was secretaris van de stad en ambachtsheer van Nieuwerkerk, Zuid-Schalkwijk en Vijfhuizen (bij Haarlem), baljuw, schout en dijkgraaf van de stede en lande van Oudewater, en daarnaast ook nog Bewindhebber bij de Westindische Compagnie en hoofdingeland van Delfland.
Over Oudewater schreef hij een stadsgeschiedenis. De Van Kinschots waren een familie die het leven cachet wist te geven. In 1738 liet hij een achterkamer in het huis van onder tot boven betimmeren met tropisch hout uit Ambon en voorzien van fraai stucplafond. Ook kwamen er een gebeeldhouwde marmeren schoorsteenmantel en vele kostbare meubels. Architect van dit alles was de Italiaanse beeldhouwer Joseph Bollina, die tussen 1732 en 1760 in Delft werkte. Het geheel kostte hem 9.500 gulden, een bedrag waarvoor men destijds een heel grachtenpand kon kopen. De kamer gaat sindsdien als de Ambonkamer door het leven en behoorde tot de fraaiste interieurkunsstukjes in Delft.
Een foto van voor 1885, door de fotograaf Henri de Louw. Adriaan van der Goes van Naters geniet van zijn tuin.
(Coll. Erfgoed Delft, archief)
Op deze prent de gevel in de 18e eeuw.
(Coll. Erfgoed Delft, archief)
Een zeer oude foto van de Ambonkamer, voordat die in 1897 werd gesloopt
Oude Delft 75 in de jaren ‘60
De Ambonkamer in een latere periode met een nieuwe schouw, periode 1900-1925 (Collectie TU Delft)
Nog een kamer in Huis Portugal, de ‘leeskamer’, periode 1900-1925 (Collectie TU Delft)
Het geheel kostte de nieuwe eigenaar, mr. G.B. Emants, 23.200 gulden. Ook hij was een voornaam regent, raad en pensionaris van Delft.
Bij de verkoop van het huis, 18 jaar later, aan de volgende regent, mr. Willem van der Goes, penningmeester van Delfland en secretaris van Hof van Delft, kon die bijna de helft van de prijs afdoen. Het huis kostte toen nog maar 12.000 gulden. Het is een teken voor de magere tijden en het overschot aan woningen in de stad, ook in de luxere sector, in deze periode. Diverse generaties van de familie Van der Goes zouden er in de 19e eeuw blijven wonen. Ze waren inmiddels tot jonkheer opgeklommen en droegen de titel heer van Naters en Pancrasgors en hadden steeds iets met het bestuur van het Hoogheemraadschap Delfland van doen. Na het overlijden van de weduwe van de laatste Van der Goes werd het huis in 1897 verkocht aan de echtgenoot van een kleindochter, de gemeentearchitect ir. M.A.C. Hartman. Het was een moment van grote verandering: ook werd het complete kostbare interieur van de Ambonkamer onder de hamer gebracht en gesloopt. Slechts het fraaie plafond en de houten lambrisering hebben het overleefd.
In 1917 kocht het Technische Hogeschool het pand aan ten behoeve van de afdeling Decoratieve Kunst van de faculteit Bouwkunde, die er, samen met de afdeling Restauratie, tot 1970 gebruik van zou maken. De betrokken hoogleraar, prof. T.K.L. Sluyterman was in 1917 op slag verliefd op het pand en begon een uitgebreid historisch onderzoek naar de geschiedenis van het huis. Behalve in een boek, liet hij de namen van de opvolgende eigenaren op een bord in de gang van het gebouw aanbrengen. Helaas zitten daar een paar foutjes in, zo is bij later onderzoek vastgesteld. Sluyterman heeft ook nog een poging gedaan de originele schouw uit de Ambonkamer terug te kopen. Dat lukte niet. Wel heeft hij een andere achttiende-eeuwse schouw uit een huis aan de Verwersdijk weten te bemachtigen. Die is echter een stuk soberder is dan de oorspronkelijke. Sluyterman was verder in zijn tijd (tot 1931) een groot verzamelaar van antieke kunstvoorwerpen, die hij overal in het huis onderbracht en deels inmetselde, inclusief toelichtende bordjes. Het gaf het huis de aanblik van een museum. In 1976 werd het pand in gebruik genomen door het internationaal waterinstituut IHE. Later kwam het in handen van de studentenhuisvesting DUWO die het gerestaureerd heeft. Sinds 2002 is het in gebruik als “guesthouse” voor buitenlandse gasten van de TU.