Oude Delft 36
Optische fabriek en venduhuis  
   

Van 1939 tot omstreeks 1975 was op het adres Oude Delft 36 de instrumentenfabriek Optische Industrie De Oude Delft (‘OldDelft’) gevestigd. Achter het pand werd, in de Nickersteeg, een destijds moderne fabriekshal gebouwd. Het bedrijf werd in 1939 gesticht door Oscar van Leer, zoon van de blikfabrikant Van Leer.
In de oorlog ging deze oprichter naar de Verenigde Staten en droeg de leiding van het bedrijf over aan dr. Albert Bouwers, een groot uitvinder die meer dan 140 patenten op zijn naam zou krijgen. In 1949 werd Bouwer bovendien buitengewoon hoogleraar aan de Technische Hogeschool. Tijdens de Vietnam-oorlog deed het bedrijf zulke goede zaken met haar infrarood-kijkers voor het Amerikaanse leger, dat het pand aan de Oude Delft veel te krap werd. Elders werd een nieuw bedrijf neer gezet. Leeggekomen fabriek en kantoor zijn daarna onder meer korte tijd in gebruik geweest als filmstudio. Inmiddels is het pand gesplitst in meerdere bedrijfs- en woonruimten, waarbij een nieuwe ingang in de Nickersteeg is gemaakt.

Spelen met vuur
Het huis is omstreeks 1630 ontstaan uit het achterhuis van brouwerij De Drie Sterren aan de Koornmarkt (nr. 49), die eigendom was van de familie Onderwater. Dochter Cornelia Onderwater betrok het toen nieuwe pand met haar echtegnoot, mr. Cornelis Soetens, commies en opzichter van ‘s Lands kruitmagazijnen in het voormalige Clarissenklooster aan de huidige Paardenmarkt. Soetens is bekend geworden als de veroorzaker van de ‘Delftse Donderslag”. In 1654 kreeg hij hoog bezoek uit Den Haag en besloot het persoonlijk rond te leiden door de kelders van het magazijn, zo wil het verhaal.

Klik op de afbeelding voor een vergroting in een nieuw venster

Klik op de afbeelding voor een vergroting in een nieuw venster

Op de Kadasterkaart uit 1832 is ook de poort
te zien, die bij het pand hoorde.

Klik op de afbeelding voor een vergroting in een nieuw venster

Egbert van Poelgeest schilderde de kaalslag,
die het
gevolg was van de kruitontploffing
(het schilderij hangt in National Gallery Londen).

Klik op de afbeelding voor een vergroting in een nieuw venster

Het gemeentearchief heeft een gravure, gemaakt
naar het schilderij, in bezit.

Klik op de afbeelding voor een vergroting in een nieuw venster

Op de Kaart Figuratief heeft Oude Delft 36 nog
twee gevels. Rechts de poort.

Klik op de afbeelding voor een vergroting in een nieuw venster

Oude Delft 36 in de jaren ’60, toen nog eigendom van de Optische Industrie.

Daarbij ging hij wat onhandig te werk met zijn lantaarn, waardoor het kruit vlam vatte. Het gevolg was dat Soetens en met hem de gehele noordoosthoek van de binnenstad van Delft de lucht in vloog.
Kort voor deze ramp had Soetens in 1652 nog het pand naast zijn huis aan de Oude Delft erbij gekocht om bij zijn nieuwe woning te betrekken. Dat tweede huis was gebouwd door een familie die oorspronkelijk ook een brouwerij had op de Koornmarkt, de Van der Houve’s van ‘Het Laersje’ (nu Koornmarkt 45). Op de afbeelding van de Kaart Figuratief van ca 1675 is het huidige pand nog met twee aparte gevels afgebeeld.
 
18e eeuws regentenpaleis
De huidige gevel voor de twee voormalige woonhuizen is het resultaat van verbouwingen in de 18e eeuw. Vooral in 1736 is er in en rond het huis het nodige overhoop gehaald. Er is toen een nieuw koetshuis in de steeg getimmerd met een uitgang naar de Koornmarkt en aan de achterzijde zijn ook de keuken en eetkamer verbouwd. De buurman was bij deze bouwplannen nogal beducht voor inkijk vanuit een nieuw zolderraam. Dat bezwaar werd ondervangen door een zogenoemde ‘koekoek’ te construeren. Verantwoordelijk voor deze ingrepen was de regentenfamilie Van Schuylenburg, die het huis tot 1783 ruim een halve eeuw bewoonde. Zowel Adriaan als Willem schopten het tot burgemeester en mochten zich tevens Heer Van Duckenburg noemen. In 1749 had burgemeester Willem van Schuylenburg in zijn stal een koets staan met drie paarden en had hij zeven man/vrouw personeel. Bij het huis hoorde vanouds ook een poort naar de Oude Delft, die via het erf achter de twee belendende huizen toegang gaf tot de gracht.
 
Venduhuis
Van 1783 tot 1812 bewoonde een andere regent, mr C. Overgauw Pennis, het pand. Ook hij zou geruime tijd burgemeester zijn. In 1812 verkocht hij het huis met stal en koetshuis voor f 6000 aan zeven notarissen die er een venduhuis van maakten om ‘verkoepinge’ te houden. Omwonenden klaagden vervolgens bij het stadsbestuur over de rommel die daarbij op straat stond, waardoor ze er met hun koetsen niet langs konden.
In 1819 verkochten de twee overgebleven notarissen het pand met verlies aan kostschoolhouder Bernardus van Aalst. Ook deze onderneming werd geen succes, want vijf jaar later verkocht hij het alweer, nu opnieuw aan een regent: wethouder Martinus Anne Wijnaendts, die overigens gehuwd was met de dochter van burgemeester Overgauw Pennis.
 
Klik op de afbeelding voor een vergroting in een nieuw venster Klik op de afbeelding voor een vergroting in een nieuw venster Klik op de afbeelding voor een vergroting in een nieuw venster Klik op de afbeelding voor een vergroting in een nieuw venster Klik op de afbeelding voor een vergroting in een nieuw venster

V.l.n.r. prof. Taco Roorda, prof.dr. L. H. Siertsema, prof. J. M. Telders, W.J.A.I. graaf van Bylandt (foto Emma Kirchner, Erfgoed Delft) en dr. A. Bouwers (directeur Optische Industrie).

 
Gezeten hoogleraren
In 1842 kwam prof. Taco Roorda in het huis. Hij was door koning Willem II aangezocht om de nieuwe Academie voor Indische ambtenaren op te zetten en had daarbij een vorstelijk salaris bedongen. Na hem woonden hier in de 19e eeuw de gepensioneerde militair W.J.A.I. graaf van Bylandt en de hoogleraar Javaans en Mohammedaans Recht aan de Indische Instelling, prof. A.W.T. Juynboll. De koopprijs van het huis was in 1871 inmiddels opgelopen tot f 14.000. Na Juynbol woonden er de (technische) hoogleraren J.M. Telders en L.H. Siertsema. De laatse verkocht het pand in 1919 voor f 42.000 aan de Raad van Arbeid, die er in de jaren ’20 en ’30 van de vorige eeuw kantoor hield.
   
Kees van der Wiel  
   
nadere informatie over Oude Delft 36